Quizais vos preguntedes que fai un artigo que fala das ameixas de Carril firmado por min, unha moza dos Ancares que pouco ou nada sabía do que pasa no mar.
Coma moitas de vós, pensaba que as ameixas aparecían na peixería do supermercado ou na furgoneta da Pescadería Mallo da Fonsagrada, que tódolos mércores aparca na Plaza de Navia para traer o produto máis fresco, por arte de maxia. Nunca cavilara en todo o que hai detrás. Ata que un día se cruzou unha casualidade na miña vida: a de preguntar a historia da Confraría do Carril para despois escribila nunha web. Dende ese instante, nunca máis puiden mirar igual todo o que sae do mar. Agora entendo o esforzo de quen o traballa, o coidado de quen vive del e toda a sabiduría que ten a xente desas vilas costeiras que tan lonxe me quedan e tantas veces vin na tele.
Pero deixádeme empezar polo principio.
As ameixas de Carril son un dos principais símbolos de Galicia. E o que as fai especiais non é un accidente da natureza: é a forma de coidalas e traballalas, durante xeracións, nun trozo moi concreto de area e océano da Ría de Arousa.
Alí, na desembocadura do río Ulla, danse unhas condicións únicas. A auga doce do río e a auga salgada da ría mézclanse nunha proporción que alimenta un microplancton especial, do que se nutre a ameixa e que lle dá ese sabor que non se atopa noutro lugar. A paisaxe empezou a debuxarse a través de pequenos viveiros e parcelas que aínda hoxe adornan e preservan un ecosistema totalmente enxebre. Pequenas hortas mariñas cos seus marcos e paredes, nas que os carrilexos sementan e coidan as ameixas durante todo o ano para que poidan chegar ás nosas mesas.
O marisqueo require coñecemento, tempo e un coidado constante dos bancos mariños. Hai que sementar, distribuír a semente, protexela e volver unha e outra vez á mesma zona para garantir que medra en boas condicións. Utilízanse ferramentas como os raños ou as ganchas para remover a area e manter o equilibrio do fondo mariño. Nada disto é automático.
Pero este inverno, todo ese traballo perdeuse.
As riadas provocadas polos meses de choiva intensa fixeron baixar drasticamente o nivel de salinidade da auga na ría de Arousa. A ameixa, que ten a peculiaridade de alimentarse das dúas augas, non distingue entre auga doce e auga salgada: cando só hai auga doce, segue tragando ata rebentar. E cando leva quince días nesa situación, xa non se recupera.
Os datos das mostraxes realizadas tras os temporais son difíciles de ler. Nalgunhas zonas a mortandade chegou ao 100%. Noutras, ao 95%. Non se atopou nada vivo: nin cría nin marisco de tamaño comercial.
Isto non é só un problema puntual. Supón a perda de meses e anos de traballo previo, xa que antes de recoller é necesario investir tempo e recursos na semente e no coidado dos viveiros. Este ano, para moitas persoas, non está habendo nada que recoller.
E a crise humana é igual de contundente que a biolóxica: en 2017 había 97 mariscadoras e mariscadores a pé en Carril. Hoxe quedan uns 60. Non todo foron xubilacións. Moitos marcharon porque non podían máis.
Hai outro elemento nesta historia que non se pode ignorar.
Os temporais non son o único culpable. Os encoros tamén xogan o seu papel: cando a presa de Portodemouros abre sen control, descargan toneladas de auga doce directamente cara á ría, agravando aínda máis a caída da salinidade. O sector leva tempo reclamando protocolos para estas situacións. Non os hai.
Neste contexto, proxectos industriais como o de Altri —a macroplanta de celulosa proxectada sobre o río Ulla, finalmente paralizada tras a presión social— evidencian o risco que supón intervir nos ríos e no seu caudal. Porque todo o que pasa río arriba acaba chegando á ría. E calquera alteración na auga ten consecuencias directas sobre o marisqueo.
O preocupante non é só o que pasou, senón o pouco que se falou diso. E o pouco que se falou foi con titulares que, en vez de explicar o ocorrido, creaban clickbait.
Carril non cheira a morte.
Cheira á esperanza de recuperarse coa primavera e o verán.
Cheira á forza dun pobo e á resistencia dunha tradición que segue pasando de avós a netos.
